درسهایی از نظام آموزش و پرورش ژاپن

نگاهی گذرا به تاریخ آموزش و پرورش در ژاپن

در طول دورة طولانی مدت فئودالی پیش از دوران اصلاحات میجی در سال 1868، تشکیلات آموزش مختلفی جهت ارائه خدمت به نیاز‌های طبقات مختلف اجتماعی توسعه یافتند. لرد‌های ایالتی، مدارس ویژه‌ای برای کودکان طبقه رزمنده، و مدارسی برای اعضای ثروتمندتر طبقه کشاورز و بازرگان راه اندازی کردند که توسط جامعه روستایی اداره  می‌شدند. نوع دیگری از مدارس خصوصی تراکویا بود که خواندن و نوشتن و ریاضیات را به کودکان مردم عامی آموزش  می‌دادند و اغلب در مناطق شهری قرار داشتند.یک سیستم مدرن و ملی آموزشی در سال 1872 در ژاپن مطرح شد. در این زمان بود که دولت مدارس ابتدایی و راهنمایی را در سراسر کشور راه اندازی کرد. در سال 1886، هر کودکی باید 3 یا 4 سال در مدرسه ابتدایی حضور  می‌یافت. در سال 1990 آموزش اجباری رایگان شد، و در سال 1908، دورة‌ آن تا 6 سال توسعه یافت. بعد از جنگ جهانی دوم ،‌این دوره مجدداً توسعه یافت و به 9 سال فعلی رسید ،‌که دوران ابتدایی و راهنمایی را شامل  می‌شد. ساختار اصلی و اصول نظام آموزش فعلی در 2 قانون مصوبه 1947 طرح ریزی شدند که قانون اساسی آموزش و قانون آموزش مدرسه‌ای  می‌باشند. یک اصل پایه‌ای که در قانون اساسی تشریح شده، تساوی فرصت آموزش برای همه  می‌باشد. این قانون تبعیض بر اساس نژاد، طبقه، جنسیت، موقعیت اجتماعی، شرایط اقتصادی یا سوابق خانوادگی را ممنوع  می‌کند.هدف اصلی نظام آموزش، خلق شهروندانی متکی به خود از ملتی دموکرات و صلح طلب می‌باشد که به حقوق بشر احترام بگذارند و به حقیقت و صلح عشق بورزند. این قانون بر اهمیت آگاهی سیاسی و بردباری ندهی در رشد شهروندانی سالم تأکید  می‌ورزد، اما بالاخص هر گونه رابطه‌ای را میان احزاب سیاسی یا مذهبی و آموزش ممنوع  می‌کند. مطالعات اجتماعی شامل عنصر مرکزی برنامة آموزش مدارس دولتی منطبق با قانون اساسی آموزش  می‌باشد، که از دولت و مسئولان محلی نیز درخواست  می‌کند مؤسساتی چون کتابخانه، موزه و تالار شهرداری را تأسیس کنند.در حال حاضرنظام آموزشی ژاپن به 5 مرحله به شرح ذیل تقسیم  می‌شود :

. مقطع پیش دبستانی (یک تا سه سال)

. مقطع ابتدایی (شش سال)

. مقطع مقدماتی متوسطه (سه سال)

. مقطع تکمیلی متوسطه (سه سال)

. مقطع مقدماتی آموزش عالی (معمولاً 4 سال)

مدارس عالی نیز وجود دارند که دورة تحصیلی 2 یا 3 ساله ارائه میدهند. بعلاوه بسیاری از دانشگاه‌های دوره ‌های فوق لیسانس، تحصیلات پیشرفته را فراهم  می‌آورند.آموزش برای کودکان 6 تا 15 سال اجباری و رایگان است. با این حال، اکثریت عظیمی از فارغ التحصیلان، مدارس راهنمایی مصمم به ادامة تحصیل هستند، و در واقع در حال حاضر، دبیرستان بخش مهمی از آموزش می‌باشد. در سال 1995، 97% از کل دانش‌آموزان وارد دبیرستان شدند، که این میزان مشابه میزان ورودی‌های به دبیرستان ایالات متحده می‌باشد،و 45 درصد از دانش‌آموزان دبیرستان تا سطح دانشگاه ادامه تحصیل دادند. این درصد پایین تر از درصد دانش‌آموزان آمریکایی  می‌باشد، در آمریکا تقریباً نیمی از دانش‌آموزان وارد دانشگاه  می‌شوند، اما درصد مربوط به ژاپن بالاتر از درصد مربوطه به کشور‌های اروپای غربی  می‌باشد.علاوه بر مدارس عالی و دانشگاه‌ها، تعدادی از دانش‌آموزان وارد مدارس حرفه‌ای  می‌شوند. به علاوه، در سال 1985، دانشگاه هوایی افتتاح شد تا فرصتی برای ادامة تحصیل بزرگسالان از طریق گرفتن فرستنده‌ای که خطابه ‌ها را در رادیو و تلوزیون پخش میکند، فراهم آورد.علاوه بر تسهیلات آموزشی در دسترس عامه، در تمام مراحل این نظام، مدارس خصوصی هم وجود دارند. این مدارس نقش مهم و ویژه‌ای در آموزش پیش دبستانی و دانشگاه ایفا  می‌کنند، که هر دو فراتر از محدودة نظام اجباری  می‌باشند. از ماه  می‌سال 1994، 80 درصد کودکان کودکستانی و 73 درصد دانش‌آموزان دانشگاهی در مؤسسات خصوصی ثبت نام کردند و 30 درصد دانش‌آموزان دبیرستانی در مدارس خصوصی حضور یافتند.تعداد دانش‌آموزان ژاپنی که در خارج از کشور تحصیل  می‌کنند، رو به افزایش است. در سال 1994،000/.151 دانش‌آموز درکشور‌های خارجی درس می‌خواندند.در سال 1994، 54000 دانش‌آموز خارجی در ژاپن بودند که حدود نود درصد آن‌ها از آسیا بودند.

آموزش پیش دانشگاهی    آموزش پایه    سن آغاز دوره : 6 سال    سن اتمام دوره : 15سال

آموزش ابتدایی    مدت زمان دوره: 6سال   بین سنین6 تا 12سال

گواهینامه اعطایی: گواهینامة پایان دورة ابتدایی     آموزش مقدماتی متوسطه

نوع مدارس ارائه کننده: مدارس راهنمایی           مدت زمان دوره: 3سال

بین سنین 12 تا 15 سال   گواهینامه اعطایی:  Chugakko  Sotsugyo  Shameisho( گواهینامة پایان دورة سیکل )             آموزش تکمیلی متوسطه

نوع مدارس ارائه کننده: مدارس متوسطه مکاتبه ای       مدت زمان دوره: 4سال

بین سنین 15 تا 19سال     نوع مدارس ارائه کننده: مدارس متوسطه پاره وقت

مدت زمان دوره: 4 سال   بین سنین 15 تا 19سال

گواهینامه اعطایی:  Kotogakko  Sotsugyo  Shomeish( گواهینامة دیپلم متوسطه)

نوع مدارس ارائه کننده: دبیرستانها   مدت زمان دوره: 3 سال   بین سنین 15 تا18سال

گواهینامه اعطایی: Sotsugyo  Shomeisho Kotogakko (مدرک پایان دبیرستان)

یعنی جوکو (مدارس خصوصی آمادگی امتحانات) نمیتوان غافل شد جوکوشاید بد نام ترین سیستم آموزش ژاپن باشند.آنها معمولاً بعنوان مدارسی صرفاً درگیر در آماده سازی دانش آموزان جهت امتحانات توصیف میشوند ، امّا در واقع انواع مختلف بسیاری ازجوکوها وجود ندارند ، به علاوه تعداد محدود جوکوی موجود نیزهر یک نقشهای متفاوتی ایفا می کنند. علّت بد نام شدن این مدارس دراین است که همچون سلاحهای تاکتیکی در نژاد سلاحهای گسترش دهنده آموزش می باشند.به این علّت است که دانش آموزان جهت کسب امتیاز نسبت به دانش آموزان دیگر دراین مدارس حضور می یابند. اهمیّت این مدارس چنان تعیین کننده است که برخیها شروع کرده اندبه پرسیدن این سوال که آیا امکان دارد جوکوها علّت عملکرد بالای دانش آموزان در مسابقات بین المللی باشند.علاوه براین ، با وجودیکه برخی از جوکوها تکنیکهای آموزش ابتدایی را توسعه داده اند ، رینکیوشین (شورای ویژه نخست وزیر ناکازون) حتّی میخواست جوکوبخش شناخته شدة سیستم آموزش شده و جایگزین مدارس عادی گردد. اگر جوکوها به این درجه از اهمیّت برسند ،شخص به هنگام قضاوت در مورد کیفیت و نقش سیستم آموزش ژاپن ، نقطة کلیدی ای که باید به خاطر سپرد، اینست که دسترسی به جوکو چیزی نیست که بتوان برای همه تضمین کرد.بعکس مدارس درجه یک ، که ورود به آنها دست کم تا حدّی ، براساس نتایج امتحان یا عملکرد در مرحلة پایین تر سیستم آموزش صورت می گیرد.ورود به جوکو را اساساً پول تعیین می کند. با وجودیکه هزینه های حضور در جوکو مهّم شمرده نمی شود، امّا واقعیت اینست که به جای عملکرد آموزشی ، پول بخشی از مکانیزم انتخاب شده است . به صورت منطقی ، جوکو بعکس آموزش شاینده سالار اداره می شود .همة کودکان ژاپنی در جوکو حضور نمی یابند اگر چه شاید تصوّر به گونه ای دیگر باشد. با توجه به مراحل آموزشی ، تفاوتهایی میان آنها وجود دارد که شاید مهّم تر از همه این باشد که اغلب تفاوتهای منطقه ای قابل توجهی وجود دارد. در این نقطه است که به نظر می رسد این نظام شاینده سالار میشود از این نظر که بهترین دانش آموزان به بهترین مدارس می روند ، و دانش آموزان ضعیفتر به مدارس معمولی تر می روند یا مجبورند به طور کامل از سیستم بیرون بروند . دسته بندی دانش آموزان در این سطح این باور را القا می کند که دغدغة خاطر سیستم رسمی آموزشی در مورد تساوی در مفهوم گزینش دانش آموزان براساس تفاوتهای آنان در استعدادهای ذاتی یا موفقیتهای آنان در جوکو می باشد .نظریه قبلی نیاز به توجه بیشتری دارد . این عقیده که دانش آموزان ممکن است در قابلیتهای ذاتی تفاوت داشته باشند از نظر سنّتی عقیده ای عامه پسند نبوده است . گرچه ممکن است توافقاتی وجود داشته باشد که تفاوتهایی در استعدادهای ذاتی وجود دارد ، امّا سیستم در درون خود و شیوه هایی که دانش آموزان به آن نحوه آموزش داده می شوند طوری برنامه ریزی شده که این مسئله را درنظر بگیرد. این شاید عامل دیگری باشد ، چون جوکو تلاش می کند تا اذهان تیز هوش را به فعالیت بیشتری وادارد. در واقع ، در ژاپن ، ظاهراً تصوّر براین است که تمام کودکان استعداد بالقوه مساوی  دارند و تفاوت در موفقیتها از تفاوت در« تلاش ، پشتکار، و خود نظمی ناشی میشود ، نه از توانائیهای فردی »این نظریه ظاهراً اینگونه است که با وجودی که هدف سیستم آموزش تساوی طلبی است امّا بعلت تفاوتهای موجود در تلاش ، پشتکار و خود نظمی اختلافاتی وجود دارد واین مطمئناً بیش از هر چیز دیگر بیانگر شاینده سالار است .از آنجا که اصلاحات آموزشی آغاز شده توسط ناکازون در اواسط دهة 80 آغاز شد ، حرکت روز افزونی به سمت ارائة آموزش به نخبگان و دور شدن از آموزش تساوی طلب سنّتی وجود داشته است .

/ 0 نظر / 30 بازدید