پای درس استاد عباسی از برنامه ریزی آموزشی بیشتر بدانیم...

برنامه ریزی فعالیتی است جمعی که با اداره و کنترل یک سیستم، آن را به سوی اهداف هماهنگ و در رابطه با نظام ارزشی جامعه هدایت می کند و نوعی تفکر درباره مسایل اجتماعی و اقتصادی است و جهت گیری آینده نگری دارد؛ به عبارتی برنامه ریزی فراگرد تصمیم گیری درباره کار و فعالیت آینده است، همچنین می توان گفت برنامه ریزی یعنی پیش بینی عملیات برای نیل به اهداف با توجه به امکانات و محدودیت ها و پلی است میان حال و آینده

 

در حقیقت برنامه ریزی فرایندی است که دارای مراحل مشخص و به هم پیوسته برای تولید یک خروجی منسجم در قالب سیستمی هماهنگ از تصمیم گیری هاست

 

«برنامه» بیانی روشن،مستند و مشروح از مقاصد و تصمیمات است و خروجی برنامه ریزی است

 

انواع برنامه ریزی و برنامه

 

1-    برنامه ریزی آمایش سرزمین

2-    برنامه ریزی استراتزیک یا راهبردی

3-    برنامه ریزی توسعه

4-    برنامه ریزی نیروی انسانی

5-    برنامه ریزی آموزشی

6-    برنامه ریزی درسی

 

1-   برنامه ریزی آمایش سرزمین

این برنامه تلفیقی از سه علم جغرافیا،اقتصاد و جامعه شناسی است و شامل اقدامات سازمان دهی و نظام بخشی به فضای طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و ملی است و با توجه به عامل انسانی محیط و منابع، نحوه استفاده بهینه از منابع و امکانات و چگونگی استقرار انسانها و فعالیت ها در فضای جغرافیای ملی و منطقه ای را سامان می دهد و منظور از آمایش سرزمین رسیدن به مطلوب ترین توزیع ممکن جمعیت توسط بهترین شکل توزیع فعالیت های اقتصادی و اجتماعی در پهنه سرزمینی است که امکان ارایه چارچوب های توسعه را داراست.

و می تواند مبنا و پایه اصلی در تهیه برنامه های توسعه منطقه ای و استانی باشد؛ به طور خلاصه برنامه ریزی آمایش سرزمین یک سازمان دهی مطلوب اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی به منظور تحقق آینده ای مطلوب است.

 

2- برنامه ریزی استراتزیک یا راهبردی                  

این برنامه ریزی تلاشی است سازمان یافته و منظم برای اتخاذ تصمیمات بنیادین و انجام کارهای اساسی که جهت گیری فعالیت های یک سازمان را در چارچوبی قانونی شکل می دهد؛به عبارتی دیگر برنامه ریزی بلند مدت برای دستیابی به آینده ای بهتر طراحی می شود، همچنین برنامه عملیاتی ابزارهایی هستند که از طریق آنها برنامه های استراتزیک سرنوشت سازمان را تغییر می دهند و بیشتر کارایی را در بر می گیرند و جزییات و چگونگی انجام برنامه های استراتزیک را نشان می دهند.

 

3- برنامه ریزی توسعه

برنامه ریزی که به دنبال تبدیل و تغییر شرایط  نامطلوب یک جامعه یا یک سازمان به یک شرایط مطلوب است و معمولا این برنامه ها 5 ساله و بالاتر هستند.  برنامه های توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران از 68 تاکنون

  

4- برنامه ریزی نیروی انسانی

این برنامه ریزی به پیش بینی نیازهای سازمان  از لحاظ منابع انسانی و مراحلی که برای برآوردن آن نیازها باید طی شود می پردازد مثل جذب ،آموزش و نگه داشت نیروی انسانی

 

5- برنامه ریزی آموزشی

کاربرد روشهای تحلیلی درباره هر یک از اجزا نظام آموزشی است و هدف آن استقرار یک نظام آموزشی کارامد است؛ به عبارت دیگر برداشت منطقی و علمی در خصوص آموزش و پرورش مشتمل بر تعیین اهداف و منابع و بررسی راههای مختلف عمل و انتخاب عاقلانه بین آنها، تصمیم گیری در مورد اهداف مشخص در محدوده زمانی معین و انتخاب بهترین تدبیر و وسایل برای تحقق بخشیدن به تصمیم های مزبور

6- برنامه ریزی درسی

این برنامه ریزی فرایند مفهومی کردن پدیده های مربوط به انسان و جهان در قالبی موزون به منظور آسان سازی آموزش است ؛به عبارت کامل تر به محتوای رسمی و غیر رسمی فرایند محتوا آموزشهای آشکار و پنهان اطلاق می شود که به وسیله آنها فراگیر تحت هدایت مدرسه دانش لازم را به دست می آورد ،مهارتها را کسب می کند و گرایشها قدرشناسیها و ارزشها را در خود تغییر می دهد.

چشم انداز:

چشم انداز معرف وضع مطلوب و مورد انتظار است و امری دست یافتنی است؛ مثل سند چشم انداز توسعه جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 ه.ش دست یافتنی بودن مورد منحصر به فرد آن است.

سیاست:

تصمیم گروهی یا انفرادی آشکار و غیر آشکاری است که مجموعه ای از رهنمودها برای هدایت تصمیمات آینده یا کند نمودن یک اقدام یا راهنمای اجرایی در مورد تصمیمات قبلی را فراهم می آورد و گام اول یک چرخه برنامه ریزی است.

راهبرد(استراتژی)

خط مشی خطوط کلی راهنما هستند که به وسیله مراجع ذی صلاح وضع می شوند؛ به عبارت بهتر به روش عملی کردن استراتژی خط مشی می گویند.

اهداف

غایت هایی هستند که کوشش سازمان به سوی آنها نشانه گیری می شود

ماموریت(رسالت)

آنچه که یک سازمان باید انجام دهد و چگونگی اجرای آن را ماموریت(رسالت) می گویند؛ به عبارت بهتر مهم ترین و اساسی  ترین وظایف یک سازمان را ماموریت می گویند.

برنامه ریزی در سطح کلان

به تصمیماتی که در سطح وسیع اتخاذ می شود اطلاق می گردد که در این زمینه سه روش و رویکرد برنامه ریزی آموزشی در سطح کلان وجود دارد که عبارتند از؛

 

1-   روش و رویکرد تقاضای اجتماعی

2-   رویکرد برنامه ریزی نیروی انسانی

3-   رویکرد هزینه فایده یا روش نرخ بازده

روش و رویکرد تقاضای اجتماعی

در این روش به تقاضای دانش آموزان یا خانواده هایشان برای آموزش در آینده توجه می شود و از طریق این تقاضاها خواست جامعه برآورده می شود؛ به عبارت بهتر شعار این رویکرد «حداکثر آموزش برای حداکثر افراد جامعه» است ؛

 

 

مراحل این رو ش به شرح زیر است؛

1-   پیش بینی دانش آموزان ابتدایی در پایه سال بعد از طریق جمعیت واجب التعلیم

2-   مشخص کردن نسبت انتقال یا گذر از یک پایه ی تحصیلی به پایه بالاتر

3-    به دست آوردن تصویری گویا از انتظارات آموزشی آینده شاگردان که مستلزم شناخت عوامل موثر در شکل گیری انتظارات آموزشی و انتخاب رشته تحصیلی دانش آموزان می باشد که در این رابطه پژوهشها و تحقیقات به عوامل ذیل اشاره کرده اند؛

الف:ویژگی های دانش آموزان ،جنس، استعداد، پیشرفت تحصیلی ،علایق و ارزوها

ب:محیط دانش آموزان مانند اقتصادی اجتماعی و فرهنگی خانواده دانش آموزان همسالان و محیط مدرسه

ج:نظام آموزشی مانند شیوه گزینش و پذیرش دانش آموزان

د:جامعه در کل مانند بافت جمعیتی و شرایط اجتماعی اقتصادی فرهنگی و سیاسی جامعه

 

4- اقدامات لازم برای تامین انتظارات آموزشی

 

2- رویکرد برنامه ریزی نیروی انسانی:

از دیدگاه اقتصاددانان و به ویژه طرفداران نظریه سرمایه انسانی نیروی انسانی یکی از عوامل اساسی رشد اقتصادی نوین است و رابطه ثابتی بین حجم تولید و مهارت افراد وجود دارد و برای شکوفایی اقتصادی و پرهیز از تورم نیرو باید نیازهای آینده جامعه به نیروی انسانی ماهر را تشخیص داد و نظام آموزشی را به گونه ای طراحی نمود که افراد بتوانند در جریان تحصیلات و پس از کسب دانشها و مهارتهای لازم جذب مشاغل و حرف مختلف شوند.

 در این زمینه به دو روش عمده و متداول برنامه ریزی نیروی انسانی می پردازیم:

الف:روش تخمین نیروی انسانی

ب:روش پیش بینی نیروی انسانی

 

الف روش تخمینی:

این روش حداقل شامل چهار شیوه متفاوت است؛

1-    روش سرانگشتی

2-    روش نظرخواهی از کارفرمایان

3-    روش مقایسه های بین المللی

4-    روش نسبت نیروی انسانی به جمعیت

 

روش سرانگشتی:

این روش که در برخی کشورها نظیر نیجریه به کار گرفته  شده است،بر اساس شواهد خاصی نبوده و صرفا مبتنی بر قضاوت برنامه ریزان بوده؛به عنوان مثال در این کشور فرض اصلی این شیوه آن بوده که در آن نیروی متخصص باید دو برابر نرخ رشد اقتصادی مورد انتظار افزایش یابد و نیروی انسانی ماهر سه برابر نرخ رشد اقتصادی افزایش یابد.

روش نظرخواهی از کارفرمایان

با استفاده از تکنیک دلفی که روشی بسیار ساده است ولی در استفاده از این روش بین انتظارات و واقعیات تفاوتهای زیادی وجود دارد و علمی نیست فقط در ارتباط با نیروی انسانی نیست و در بسیاری روشها از آن استفاده می شود.

روش مقایسه های بین المللی

در این روش فرض بر این است که کشورهای کم توسعه یافته ساختار نیروی انسانی کشورهای توسعه یافته را الگوی خود قرار دهند .

روش نسبت نیروی انسانی به جمعیت

در این روش بین یک نوع نیروی انسانی و یکی از پارامترهای خاص جمعیت نسبت معینی در نظر گرفته می شود و بر این اساس پیش بینی صورت می گیرد؛ مثلا برای تعداد معلمان مورد نظر یک جامعه نسبت معلم به دانش آموز ملاک پیش بینی قرار می گیرد (در کشور ما به ازای هر دوازده و نیم دانش آموز یک معلم وجود دارد)

 

ب:روش پیش بینی نیروی انسانی(روش بازده نیروی انسانی یا روش مدیترانه ای)

این روش دارای سه مرحله است:

1-    پیش بینی تقاضا برای نیروی انسانی تحصیل کرده

2-    پیش بینی عرضه برای نیروی انسانی تحصیل کرده

3-    ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا برای نیروی انسانی تحصیل کرده

 

1- پیش بینی تقاضا برای نیروی انسانی تحصیل کرده

الف:تخمین تولید ناخالص داخلی برای سال مقصد

ب:تخمین توزیع ناخالص داخلی در بخشهای مختلف اقتصادی

ج:تخمین بهره وری در بخشهای مختلف اقتصادی

د:تخمین ساختار شغلی در هر بخش

ه:تخمین ساختار تحصیلی نیروی کار در هر طبقه

 

2- پیش بینی عرضه برای نیروی انسانی تحصیل کرده

در این مرحله پس از برآورد کردن میزان تقاضا برای نیروی انسانی مورد نظر جامعه باید مساله عرضه یا تامین  نیروی انسانی را مدنظر قرار دهد، دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و هنرستانها و دبیرستانها ظرفیت پذیرش خود را بر اساس میزان تقاضا برای نیروی انسانی تنظیم نمایند.

 

3- ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا برای نیروی انسانی تحصیل کرده

در این زمان باید توجه داشت که در هر زمان و در چه رشته ای کمبود یا تورم نیروی انسانی ایجاد شده باید میزان ورود دانش آموزان و دانشجویان را متناسب با نیاز کاهش یا افزایش داد

 

 

ج:رویکرد هزینه- فایده یا روش نرخ بازده:

طرفداران این رویکرد پیش از تصمیم گیری در خصوص سرمایه گذاری در آموزش و پرورش معتقدند باید هزینه و منافع اقتصادی سرمایه گذاری را مورد سنجش  قرار دهند و هر گاه بازده اقتصادی سرمایه گذاری در انسان بیش از هزینه های آ ن باشد می توان اقدام به سرمایه گذاری نمود

 

/ 1 نظر / 68 بازدید
آسمانه

سلام خانوم طاعاتتون مقبول حق من تو یه سرچ اینترنتی به این مطلب بر خوردم و بشدت نیاز دارم تا با استاد عباسی ای که گویا با نگاه آمایشی به موضوع برنامه ریزی آموزشی نظر دارند بیشتر آشنا بشم می خوایم همکاری ایشون رو برای جلسات مشورتی برنامه ششم توسعه داشته باشیم من تو سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور کار م یکنم ازتون ممنون می شم بنده رو به ایشون ارتباط بدید شماره ی من 09126933587